Wiesz, co najbardziej mnie uderza, gdy rozmawiam z kobietami, kt\u00f3re s\u0105 zm\u0119czone? Nie, nie to, co m\u00f3wi\u0105 wprost. To, co m\u00f3wi\u0105 mimochodem. Takie ma\u0142e kwestie wci\u015bni\u0119te mi\u0119dzy innymi zdaniami, jakby si\u0119 wstydzi\u0142y zajmowa\u0107 za du\u017co miejsca. Takie s\u0142owa: \u201eNo wiesz, jako\u015b tak wysz\u0142o.” \u201eSama nie wiem, jak do tego dosz\u0142am.” \u201eChyba po prostu taka jestem.”<\/p>\n\n\n\n
Nie, nie \u201ejako\u015b tak wysz\u0142o.” To wynika\u0142o z konkretnych decyzji, kt\u00f3re podejmowa\u0142a\u015b ka\u017cdego dnia, przez d\u0142ugie miesi\u0105ce, a mo\u017ce ca\u0142e lata. Decyzji, kt\u00f3re wygl\u0105da\u0142y jak odpowiedzialno\u015b\u0107, uprzejmo\u015b\u0107, lojalno\u015b\u0107 \u2014 a tak naprawd\u0119 by\u0142y podyktowane czym\u015b innym. L\u0119kiem przed tym, co inni pomy\u015bl\u0105. Przed utrat\u0105 czyjej\u015b sympatii. Przed byciem uznan\u0105 za \u201etrudn\u0105”. Przed tym, \u017ce je\u015bli powiesz \u201enie”, stracisz co\u015b wa\u017cnego \u2014 mi\u0142o\u015b\u0107, akceptacj\u0119, pozycj\u0119, spok\u00f3j w domu, w pracy, w\u015br\u00f3d znajomych.<\/p>\n\n\n\n
I ka\u017cde takie \u201etak” \u2014 powiedziane z u\u015bmiechem, kt\u00f3ry nie by\u0142 szczery, wypowiedziane zanim zd\u0105\u017cy\u0142a\u015b sprawdzi\u0107, czy w og\u00f3le masz na to si\u0142\u0119 \u2014 zostawia\u0142o po sobie \u015blad. Nie od razu widoczny. Nie wielki. Ma\u0142y jak zadrapanie na szybie. Jedno takie mikro zarysowanie niczego nie zmienia. Ale ich jest ju\u017c du\u017co. S\u0105 wsz\u0119dzie. I w pewnym momencie przez t\u0119 porysowan\u0105 szyb\u0119 przestajesz widzie\u0107 cokolwiek wyra\u017anie.<\/p>\n\n\n\n
Nie m\u00f3wi\u0119 Ci tego, \u017ceby\u015b poczu\u0142a si\u0119 winna. M\u00f3wi\u0119 Ci to, \u017ceby\u015b zrozumia\u0142a ten mechanizm \u2014 bo bez rozumienia nie ma \u017cadnej zmiany, jest tylko dalsze kr\u0119cenie si\u0119 w tym samym k\u00f3\u0142ku, tyle \u017ce z coraz wi\u0119kszym poczuciem, \u017ce co\u015b jest nie tak z Tob\u0105. A to w\u0142a\u015bnie nie jest nie tak z Tob\u0105. Jest nie tak z tym, czego Ci\u0119 nauczono.<\/p>\n\n\n\n
Nauczono Ci\u0119 bowiem, \u017ce Twoje potrzeby s\u0105 drugorz\u0119dne. \u017be dobre kobiety nie sprawiaj\u0105 k\u0142opot\u00f3w. \u017be mi\u0142o\u015b\u0107 trzeba zas\u0142u\u017cy\u0107 elastyczno\u015bci\u0105, dost\u0119pno\u015bci\u0105, niegasn\u0105cym u\u015bmiechem. A Ty w to uwierzy\u0142a\u015b \u2014 bo by\u0142a\u015b dzieckiem, kt\u00f3re chcia\u0142o by\u0107 kochane, a potem kobiet\u0105, kt\u00f3ra ba\u0142a si\u0119 sprawdzi\u0107, czy jest kochana bez tego wszystkiego. To nie jest s\u0142abo\u015b\u0107. To jest bardzo ludzka odpowied\u017a na bardzo niesprawiedliwy \u015bwiat.<\/p>\n\n\n\n
Ale rachunek mentalny wywo\u0142any wewn\u0119trznym, niewypowiedzianym sprzeciwem wci\u0105\u017c narasta. Kawa\u0142ek po kawa\u0142ku, \u201etak” po \u201etak”. To zabiera Ci energi\u0119, kt\u00f3rej nie masz. Niszczy resztki spokoju, kt\u00f3ry gdzie\u015b odlecia\u0142. Gwa\u0142ci granice, kt\u00f3re nigdy nie by\u0142y respektowane, bo nigdy nie zosta\u0142y wypowiedziane na g\u0142os. I pewnego dnia \u2014 takiego zupe\u0142nie zwyk\u0142ego dnia, gdy stoisz przy kuchennym zlewie albo siedzisz w samochodzie na parkingu i nie mo\u017cesz wej\u015b\u0107 do sklepu \u2014 dociera do Ciebie, \u017ce jeste\u015b odpowiedzialna za ca\u0142y \u015bwiat, a nikt nie jest odpowiedzialny za Ciebie.<\/p>\n\n\n\n
Ten moment jest bardzo cichy. I bardzo ci\u0119\u017cki. Zaczynasz p\u0142aka\u0107\u2026<\/p>\n\n\n\n
Opowiada\u0142y mi o tym panie, kt\u00f3rym ufam. I wiem, \u017ce to nie jest lenistwo \u2014 cho\u0107 g\u0142os w g\u0142owie pewnie pr\u00f3buje Ci\u0119 o to oskar\u017cy\u0107. To nie jest u\u017calanie si\u0119 nad sob\u0105 \u2014 cho\u0107 kto\u015b w przesz\u0142o\u015bci pewnie Ci to sugerowa\u0142, ilekro\u0107 pr\u00f3bowa\u0142a\u015b powiedzie\u0107, \u017ce jest Ci ci\u0119\u017cko. To jest po prostu wyczerpanie. Uczciwe, prawdziwe, rzeczywiste. Wyczerpanie osoby, kt\u00f3ra przez zbyt d\u0142ugi czas dawa\u0142a z siebie wi\u0119cej, ni\u017c mia\u0142a \u2014 i robi\u0142a to w przekonaniu, \u017ce tak w\u0142a\u015bnie powinno by\u0107.<\/p>\n\n\n\n
A nie powinno. I w\u0142a\u015bnie o tym chc\u0119 z Tob\u0105 porozmawia\u0107.<\/p>\n\n\n\n
Kiedy s\u0142yszymy s\u0142owo \u201egranica”, od razu wyobra\u017ania podsuwa co\u015b zimnego i wrogiego. P\u0142ot. Mur. Zasieka. Drut kolczasty. Co\u015b, co oddziela, rani, odpycha. Jakby\u015b stawia\u0142a barykad\u0119 mi\u0119dzy sob\u0105 a innymi lud\u017ami. Jakby\u015b by\u0142a wroga, wymagaj\u0105ca, nieczu\u0142a.<\/p>\n\n\n\n
Ale granica nie jest murem. Granica jest jak powietrze w p\u0142ucach. Potrzebujesz go, \u017ceby \u017cy\u0107. Nie ma w tym nic egoistycznego. Przecie\u017c nikt nie m\u00f3wi: \u201eoch, jaka samolubna \u2013 oddycha sama zamiast podzieli\u0107 si\u0119 tlenem”.<\/p>\n\n\n\n
Granica to przestrze\u0144, w kt\u00f3rej mo\u017cesz nadal funkcjonowa\u0107. To nie jest luksus dla wybranych z grubymi portfelami i asertywn\u0105 mam\u0105. To jest biologiczna konieczno\u015b\u0107 ka\u017cdego cz\u0142owieka, kt\u00f3ry chce \u017cy\u0107 d\u0142u\u017cej ni\u017c przez najbli\u017csze dwa tygodnie, zanim kompletnie si\u0119 rozpadnie.<\/p>\n\n\n\n
I teraz \u2013 uwaga \u2013 to jest wa\u017cne: je\u015bli nie masz granic, nie jeste\u015b wcale \u201emilsza\u201d. Jeste\u015b tylko bardziej wyczerpana.<\/p>\n\n\n\n
Poczucie winy po odmowie to nie jest dow\u00f3d na to, \u017ce jeste\u015b z\u0142ym cz\u0142owiekiem. To jest tylko dow\u00f3d na to, \u017ce by\u0142a\u015b przez d\u0142ugi czas bardzo dobrze wytresowana.<\/p>\n\n\n\n
W dzieci\u0144stwie wiele kobiet dosta\u0142o jasny przekaz \u2013 mniej wi\u0119cej taki: b\u0105d\u017a mi\u0142a, nie sprawiaj problem\u00f3w, b\u0105d\u017a pomocna, nie zawied\u017a, zadbaj o to, \u017ceby inni czuli si\u0119 dobrze. I to nie by\u0142a z\u0142a wola rodzic\u00f3w ani nauczycielek. To by\u0142 ich w\u0142asny strach przed \u015bwiatem i ich w\u0142asne nieprzetworzone przekonanie, \u017ce mi\u0142o\u015b\u0107 trzeba zas\u0142u\u017cy\u0107. \u017be jeste\u015b kochana, kiedy dajesz. \u017be jeste\u015b bezpieczna, kiedy wszyscy s\u0105 zadowoleni i zaspokojeni.<\/p>\n\n\n\n
Tw\u00f3j uk\u0142ad nerwowy zapami\u0119ta\u0142 t\u0119 lekcj\u0119 lepiej ni\u017c tabliczk\u0119 mno\u017cenia. Dlatego kiedy m\u00f3wisz \u201enie” \u2013 nawet bardzo spokojnie, nawet z pe\u0142nym prawem \u2013 gdzie\u015b w ciele uruchamia si\u0119 alarm. Kora przedczo\u0142owa wie, \u017ce masz racj\u0119. Ale g\u0142\u0119biej w m\u00f3zgu, w ciele migda\u0142owatym, gdzie mieszka stara ewolucyjna panika przed odrzuceniem \u2013 tam jest trz\u0119sienie ziemi. Tam s\u0142yszysz: \u201ezawiod\u0142a\u015b”, \u201ejeste\u015b niedobra”, \u201eteraz Ci\u0119 nie b\u0119d\u0105 lubi\u0107”.<\/p>\n\n\n\n
I co robisz? Przepraszasz. T\u0142umaczysz. Kompensujesz. Robisz w zamian co\u015b dwa razy wi\u0119cej, \u017ceby udowodni\u0107, \u017ce jednak jeste\u015b dobra i kochana.<\/p>\n\n\n\n
To jest wyczerpuj\u0105ce. I dzia\u0142a tylko pozornie.<\/p>\n\n\n\n
Poczucie winy po powiedzeniu \u201enie” jest troch\u0119 jak nawigacja, kt\u00f3ra nadal pokazuje drog\u0119 przez wie\u015b, kt\u00f3r\u0105 ju\u017c dawno przej\u0119\u0142a autostrada. Stara mapa. Nieaktualna. Prowadzi\u0142a Ci\u0119 przez teren, kt\u00f3ry ju\u017c nie istnieje \u2013 przez dzieci\u0144stwo, przez dawne relacje, przez \u015brodowisko, w kt\u00f3rym Twoje potrzeby by\u0142y spraw\u0105 drugorz\u0119dn\u0105.<\/p>\n\n\n\n
Ale Ty nadal jej ufasz. Zawracasz. Robisz okr\u0105\u017cenia. I m\u00f3wisz: \u201echyba jednak powinnam by\u0142a powiedzie\u0107 \u00bbtak\u00ab”.<\/p>\n\n\n\n
Problem w tym, \u017ce ta mapa nie uwzgl\u0119dnia jednej bardzo wa\u017cnej rzeczy: Twojego wyczerpania. Twojego zdrowia. Twojego prawa do istnienia jako kto\u015b, kto te\u017c ma swoje zasoby, prawa, granice, potrzeby i z\u0142e dni.<\/p>\n\n\n\n
Nikt nie rodzi si\u0119 z wbudowan\u0105 umiej\u0119tno\u015bci\u0105 odmawiania. Tego si\u0119 trzeba nauczy\u0107. I to \u2014 jak ka\u017cda nowa umiej\u0119tno\u015b\u0107 \u2014 na pocz\u0105tku jest nieporadna, niepewna i troch\u0119 boli. Jakby\u015b pisa\u0142a lew\u0105 r\u0119k\u0105, kiedy ca\u0142e \u017cycie pisa\u0142a\u015b praw\u0105. Dziwne. Niezgrabne. Ale jednak mo\u017cliwe.<\/p>\n\n\n\n
Asertywno\u015b\u0107 w popkulturze wygl\u0105da jak kobieta w czerwonej sukience, kt\u00f3ra m\u00f3wi \u201enie” ze spokojem bogini i odwraca si\u0119 na obcasach. To by\u0142oby po prostu pi\u0119kne. Za pi\u0119kne.<\/p>\n\n\n\n
Prawdziwa asertywno\u015b\u0107 wygl\u0105da inaczej. Czasem trz\u0119s\u0105 Ci si\u0119 r\u0119ce. Czasem g\u0142os Ci si\u0119 \u0142amie. Czasem powiesz \u201enie” i przez kolejne dwie godziny b\u0119dziesz przekonana, \u017ce to by\u0142 b\u0142\u0105d. \u017be powinna\u015b by\u0142a zareagowa\u0107 inaczej. \u017be mog\u0142a\u015b przynajmniej wyt\u0142umaczy\u0107 si\u0119 lepiej.<\/p>\n\n\n\n
Asertywno\u015b\u0107 nie jest brakiem emocji. Jest dzia\u0142aniem pomimo emocji. A to ogromna r\u00f3\u017cnica.<\/p>\n\n\n\n
I jeszcze jedno, bo to wa\u017cne: asertywno\u015b\u0107 nie polega na tym, \u017ceby\u015b nigdy niczego nie robi\u0142a dla innych. Polega na tym, \u017ceby\u015b robi\u0142a to z wyboru, a nie ze strachu. \u017beby Twoje \u201etak” co\u015b znaczy\u0142o, bo jest naprawd\u0119 powiedziane przez Ciebie \u2013 a nie przez kogo\u015b, kto boi si\u0119 odrzucenia i ugina si\u0119 jak mokry karton.<\/p>\n\n\n\n
Nie proponuj\u0119 Ci rewolucji. Nie m\u00f3wi\u0119: jutro odm\u00f3w wszystkiemu i wszystkim i id\u017a w stron\u0119 zachodz\u0105cego s\u0142o\u0144ca. To by by\u0142 przepis na chaos, a Ty masz i tak ju\u017c za du\u017co chaosu.<\/p>\n\n\n\n
Proponuj\u0119 Ci jedno ma\u0142e \u201enie”. Takie, kt\u00f3re jest prawdziwe. Mo\u017ce to b\u0119dzie \u201enie, nie mog\u0119 tego wzi\u0105\u0107 na siebie w tym tygodniu”. Mo\u017ce \u201enie, nie przyjd\u0119, bo potrzebuj\u0119 tego wieczoru dla siebie”. Mo\u017ce nawet bardziej po cichu: \u201enie, nie odpisz\u0119 teraz na t\u0119 wiadomo\u015b\u0107, cho\u0107 j\u0105 widz\u0119”.<\/p>\n\n\n\n
I potem \u2013 i to jest najtrudniejsza cz\u0119\u015b\u0107 \u2013 nie t\u0142umaczy\u0107 si\u0119. Nie przeprasza\u0107 pi\u0119\u0107 razy. Nie rekompensowa\u0107. Powiedzie\u0107 \u201enie” i da\u0107 temu \u201enie” prawo do istnienia. Bez natychmiastowego \u0142atania go kolejnymi \u201eale za to mog\u0119…”, \u201eale powiem Ci kiedy…”, \u201eale nie chc\u0119, \u017ceby\u015b my\u015bla\u0142a, \u017ce…”.<\/p>\n\n\n\n
Granica nie potrzebuje uzasadnienia. Wystarczy, \u017ce istnieje.<\/p>\n\n\n\n
Dzi\u015b wiecz\u00f3r, zanim p\u00f3jdziesz spa\u0107, napisz jedno zdanie. Tylko jedno. Odpowiedz sobie na to pytanie: \u201eDlaczego ostatnio powiedzia\u0142am \u00bbtak\u00ab, kiedy chcia\u0142am powiedzie\u0107 \u00bbnie\u00ab?”<\/p>\n\n\n\n
Nie musisz zmienia\u0107 tej decyzji. Nie musisz robi\u0107 niczego wi\u0119cej. Wystarczy, \u017ce to zobaczysz. Nazwiesz. Przyznasz przed sob\u0105, \u017ce to si\u0119 wydarzy\u0142o i \u017ce Twoje \u201enie” mia\u0142o prawo tam by\u0107.<\/p>\n\n\n\n
Czasem najwi\u0119ksza zmiana zaczyna si\u0119 od momentu, kiedy po raz pierwszy uczciwie powiesz sobie: \u201eTo by\u0142o zbyt wiele. Mia\u0142am prawo odm\u00f3wi\u0107.”<\/p>\n\n\n\n
Mia\u0142a\u015b. Naprawd\u0119 mia\u0142a\u015b.<\/p>\n\n\n\n
I zawsze masz.<\/p>\n\n\n\n
Marek Grabowski<\/em><\/p>\n\n\n\n <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Wiesz, co najbardziej mnie uderza, gdy rozmawiam z kobietami, kt\u00f3re s\u0105 zm\u0119czone? Nie, nie to, co m\u00f3wi\u0105 wprost. To, co m\u00f3wi\u0105 mimochodem. Takie ma\u0142e kwestie wci\u015bni\u0119te mi\u0119dzy innymi zdaniami, jakby si\u0119 wstydzi\u0142y zajmowa\u0107 za du\u017co miejsca. Takie s\u0142owa: \u201eNo wiesz, jako\u015b tak wysz\u0142o.” \u201eSama nie wiem, jak do tego dosz\u0142am.” \u201eChyba po prostu taka jestem.” […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_kadence_starter_templates_imported_post":false,"footnotes":""},"categories":[48,49],"tags":[59,54,53,50,55,58,52,51,60,57,56,61],"class_list":["post-957","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-asertwnosc","category-granice","tag-asertywnosc-a-zdrowie-psychiczne-kobiet","tag-asertywnosc-dla-kobiet","tag-dlaczego-czuje-sie-winna-po-powiedzeniu-nie","tag-granice-bez-wyrzutow-sumienia","tag-granice-emocjonalne","tag-jak-dbac-o-siebie-bez-wyrzutow-sumienia","tag-jak-mowic-nie-bez-poczucia-winy","tag-jak-odmawiac-bez-przepraszania","tag-jak-przestac-byc-mila-za-wszelka-cene","tag-jak-stawiac-granice-w-relacjach","tag-poczucie-winy-a-asertywnosc","tag-wypalenie-emocjonalne-kobiet"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/marekgrabowski.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/957","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/marekgrabowski.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/marekgrabowski.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/marekgrabowski.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/marekgrabowski.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=957"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/marekgrabowski.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/957\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":958,"href":"https:\/\/marekgrabowski.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/957\/revisions\/958"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/marekgrabowski.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=957"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/marekgrabowski.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=957"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/marekgrabowski.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=957"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}