Jest co\u015b niepokoj\u0105cego w s\u0142owie \u201enormalnie”. Pytasz kole\u017cank\u0119, jak si\u0119 czuje, a ona m\u00f3wi \u201enormalnie”. Pytasz siebie \u2013 i te\u017c s\u0142yszysz to samo. Normalnie. Jako\u015b. Przecie\u017c \u017cyj\u0119, nie le\u017c\u0119 w \u0142\u00f3\u017cku, dzieci nakarmione, maile odpisane. Normalnie.<\/p>\n\n\n\n
Ale czy normalnie to naprawd\u0119 dobrze?<\/p>\n\n\n\n
Chc\u0119 powiedzie\u0107 co\u015b, co je\u015bli jeste\u015b szczera ze sob\u0105 \u2013 nie zdziwi Ci\u0119 wcale. Istnieje pewien rodzaj zm\u0119czenia, kt\u00f3rego nie czu\u0107. Tak g\u0142\u0119bokiego, tak zakorzenionego, \u017ce Tw\u00f3j uk\u0142ad nerwowy dawno przesta\u0142 je sygnalizowa\u0107 jako alarm. Cia\u0142o nauczy\u0142o si\u0119 cierpie\u0107 po cichu. I w\u0142a\u015bnie ta cisza jest najg\u0142o\u015bniejszym sygna\u0142em S.O.S., jaki ono mo\u017ce wys\u0142a\u0107.<\/p>\n\n\n\n
To nie jest dramatyzowanie. To po prostu jest biologia.<\/p>\n\n\n\n
Kortyzol \u2013 hormon stresu \u2013 dzia\u0142a troch\u0119 jak syrena przeciwpo\u017carowa. Na pocz\u0105tku jest g\u0142o\u015bno, nieprzyjemnie, nie do wytrzymania. Ale je\u015bli ta syrena brzmi wystarczaj\u0105co d\u0142ugo, zaczynasz jej nie s\u0142ysze\u0107. M\u00f3zg si\u0119 przyzwyczaja. Odcina. Uznaje, \u017ce to jest teraz stan bazowy, nic specjalnego.<\/p>\n\n\n\n
I tu zaczyna si\u0119 paradoks chronicznego wyczerpania: im g\u0142\u0119biej w nie wchodzisz, tym mniej je czujesz jako co\u015b niezwyk\u0142ego. Przestajesz por\u00f3wnywa\u0107 si\u0119 do siebie sprzed roku, kiedy wstawa\u0142a\u015b rano z jakim\u015b zaciekawieniem wobec nadchodz\u0105cego dnia. Teraz por\u00f3wnujesz si\u0119 do siebie z wczoraj, kiedy te\u017c by\u0142o tak samo \u201enormalnie”. I wychodzi, \u017ce wszystko gra. Bzdura\u2026<\/p>\n\n\n\n
Nie gra. Po prostu przesta\u0142a\u015b s\u0142ysze\u0107 sygna\u0142y cia\u0142a i umys\u0142u.<\/p>\n\n\n\n
Znam kobiety \u2013 i za\u0142o\u017c\u0119 si\u0119, \u017ce Ty te\u017c je znasz, mo\u017ce nawet patrzysz teraz w lustro \u2013 kt\u00f3re funkcjonuj\u0105 w tym stanie latami. Wstaj\u0105. Robi\u0105 kaw\u0119. Odprowadzaj\u0105 dzieci. Jad\u0105 do pracy. Wracaj\u0105. Gotuj\u0105, sprz\u0105taj\u0105, odpisuj\u0105, planuj\u0105. A potem k\u0142ad\u0105 si\u0119, staraj\u0105 si\u0119 by\u0107 obecne dla m\u0119\u017ca lub partnera i nie mog\u0105 zasn\u0105\u0107, bo g\u0142owa nie umie wy\u0142\u0105czy\u0107 listy zakup\u00f3w i nieza\u0142atwionych spraw. I my\u015bl\u0105: \u201eChyba tak po prostu jest. Inni te\u017c tak maj\u0105.”<\/p>\n\n\n\n
Tak, maj\u0105. I to jest w\u0142a\u015bnie problem.<\/p>\n\n\n\n
Bo to, \u017ce co\u015b jest powszechne, nie znaczy, \u017ce jest zdrowe.<\/p>\n\n\n\n
Ale jest jeszcze jeden mechanizm, o kt\u00f3rym chc\u0119 powiedzie\u0107 \u2013 ten szczeg\u00f3lnie mnie boli, bo znam go bardzo dobrze z rozm\u00f3w z kobietami, kt\u00f3re trafiaj\u0105 do mnie po raz pierwszy. To g\u0142os, kt\u00f3ry m\u00f3wi: \u201eDaj spok\u00f3j, inni maj\u0105 gorzej.”<\/em><\/p>\n\n\n\n Ten g\u0142os ma w sobie co\u015b pozornie szlachetnego. Wygl\u0105da jak pokora, jak empatia, jak dojrza\u0142o\u015b\u0107. A jest Twoim w\u0142asnym stra\u017cnikiem, kt\u00f3ry nie wpuszcza Ci\u0119 do siebie samej.<\/p>\n\n\n\n Por\u00f3wnywanie b\u00f3lu nie dzia\u0142a. Tego, \u017ce kto\u015b ma z\u0142aman\u0105 nog\u0119, nie leczy fakt, \u017ce komu\u015b innemu odci\u0119\u0142o r\u0119k\u0119. Twoje zm\u0119czenie nie musi by\u0107 olimpijskie, \u017ceby zas\u0142ugiwa\u0142o na uwag\u0119. Nie musisz le\u017ce\u0107 w gruzach, \u017ceby mie\u0107 prawo powiedzie\u0107: co\u015b jest nie tak<\/em>.<\/p>\n\n\n\n Nie b\u0119dzie \u017cadnej listy objaw\u00f3w z polami do odhaczenia, ani z gwiazdkami. Ale chc\u0119, \u017ceby\u015b przez chwil\u0119 zastanowi\u0142a si\u0119 nad kilkoma rzeczami.<\/p>\n\n\n\n Kiedy ostatnio robi\u0142a\u015b co\u015b tylko dlatego, \u017ce chcia\u0142a\u015b \u2013 nie dlatego, \u017ce trzeba by\u0142o? Kiedy ostatnio \u015bmia\u0142a\u015b si\u0119 do \u0142ez, nie ze zm\u0119czenia, ale z rado\u015bci? Kiedy ostatnio w niedziel\u0119 wieczorem nie czu\u0142a\u015b ju\u017c tej cichej, ciemnoszarej trwogi przed poniedzia\u0142kiem?<\/p>\n\n\n\n Chroniczne wyczerpanie chodzi w bardzo zwyk\u0142ej masce. M\u00f3wi g\u0142osem \u201enormalnie” i nosi ubranie \u201ejako\u015b idzie”. Objawia si\u0119 dra\u017cliwo\u015bci\u0105 na drobnostki \u2013 bo du\u017ce rzeczy ju\u017c dawno nie robi\u0105 wra\u017cenia, a nerwy reaguj\u0105 tylko na to, co ma\u0142e i pod r\u0119k\u0105. Objawia si\u0119 brakiem \u0142ez, bo mo\u017cna p\u0142aka\u0107 tylko wtedy, gdy jest si\u0119 w stanie poczu\u0107 co\u015b wyrazi\u015bcie. Objawia si\u0119 snem, kt\u00f3ry nie daje odpoczynku. Budzisz si\u0119 i jeste\u015b zm\u0119czona bardziej ni\u017c wieczorem. I my\u015blisz: \u201ePewnie za ma\u0142o spa\u0142am.” Albo: \u201ePewnie za du\u017co spa\u0142am.” Albo: \u201eChyba tak ju\u017c mam.”<\/p>\n\n\n\n Nie. Nie tak masz. Tak masz teraz, bo Twoje cia\u0142o sko\u0144czy\u0142o zasoby i pracuje na rezerwie, kt\u00f3rej ju\u017c prawie nie wida\u0107.<\/p>\n\n\n\n Jest jeszcze co\u015b, co bardzo lubi\u0119 nazywa\u0107 emocjonalnym zaparciem \u2013 przepraszam za obrazowo\u015b\u0107, ale uwa\u017cam, \u017ce to s\u0142owo trafia w sedno. To stan, w kt\u00f3rym przestajesz reagowa\u0107 na pi\u0119kne rzeczy. Film, kt\u00f3ry powinien Ci\u0119 wzruszy\u0107 \u2013 nie wzrusza. Zach\u00f3d s\u0142o\u0144ca \u2013 widzisz go, rejestrujesz, ale nie czujesz. Dzieci m\u00f3wi\u0105 co\u015b czu\u0142ego, a Ty odpowiadasz automatycznie, bo gdzie\u015b w \u015brodku jest szklana szyba mi\u0119dzy Tob\u0105 a \u015bwiatem.<\/p>\n\n\n\n To niekoniecznie jest depresja. To jest wyczerpanie tak g\u0142\u0119bokie, \u017ce emocje zacz\u0119\u0142y oszcz\u0119dza\u0107 energi\u0119.<\/p>\n\n\n\n Nie b\u0119d\u0119 Ci teraz m\u00f3wi\u0107, \u017ceby\u015b wzi\u0119\u0142a urlop, przeprowadzi\u0142a detoks od medi\u00f3w spo\u0142eczno\u015bciowych i zacz\u0119\u0142a medytowa\u0107 o sz\u00f3stej rano. Serio, takie rady s\u0105 dla kogo\u015b, kto ma si\u0142\u0119 je realizowa\u0107. Ty nie masz\u2026<\/p>\n\n\n\n I to jest w porz\u0105dku, jedziesz \u201ena rezerwie\u201d i zwyczajnie nie masz si\u0142y.<\/p>\n\n\n\n Zacznij od jednej rzeczy. Jednej, jedynej, \u015bmiesznie ma\u0142ej.<\/p>\n\n\n\n Dzi\u015b wieczorem, zanim zasi\u0105dziesz przed ekranem albo zaczniesz sprz\u0105ta\u0107 kuchni\u0119 \u2013 usi\u0105d\u017a przez trzy minuty. Tylko usi\u0105d\u017a. Nie medytuj, nie oddychaj \u201e\u015bwiadomie”, nie r\u00f3b nic ze swoj\u0105 wewn\u0119trzn\u0105 przestrzeni\u0105. Po prostu usi\u0105d\u017a i pozw\u00f3l, \u017ceby Twoje ramiona opad\u0142y. Dos\u0142ownie. Ramiona opadaj\u0105, szcz\u0119ka si\u0119 rozlu\u017ania, oczy przymykaj\u0105.<\/p>\n\n\n\n Trzy minuty.<\/p>\n\n\n\n To nie wyleczy chronicznego zm\u0119czenia. Ale to jest jeden ma\u0142y sygna\u0142, kt\u00f3ry wysy\u0142asz swojemu uk\u0142adowi nerwowemu: hej, na chwil\u0119 mo\u017cesz zwolni\u0107. Jeste\u015b bezpieczna.<\/em><\/p>\n\n\n\n I wiem, \u017ce to brzmi za ma\u0142o. W\u0142a\u015bnie o to chodzi. Twoje cia\u0142o nie potrzebuje teraz heroizmu. Potrzebuje powtarzalnych, ma\u0142ych chwil oddechu. Jak kropl\u00f3wka, nie jak zastrzyk adrenaliny.<\/p>\n\n\n\n Zm\u0119czenie, kt\u00f3re nosi\u0142a\u015b pod s\u0142owem \u201enormalnie”, zbiera\u0142o si\u0119 latami. Nie zniknie w jeden weekend. Ale mo\u017ce zacz\u0105\u0107 si\u0119 rozlu\u017ania\u0107 \u2013 bardzo powoli, bardzo nie\u015bmia\u0142o \u2013 je\u015bli przestaniesz mu m\u00f3wi\u0107, \u017ce go nie ma.<\/p>\n\n\n\n Bo ono jest. I zas\u0142uguje na to, \u017ceby\u015b je w ko\u0144cu zobaczy\u0142a.<\/p>\n\n\n\n Nie dlatego, \u017ceby\u015b si\u0119 tym zaj\u0119\u0142a natychmiast. Tylko dlatego, \u017ceby\u015b przesta\u0142a udawa\u0107 przed sob\u0105, \u017ce go nie ma. I to wystarczy na dzi\u015b.<\/p>\n\n\n\n Napisz mi w komentarzu jedno s\u0142owo \u2013 jak naprawd\u0119 si\u0119 teraz czujesz. Nie \u201enormalnie”. Napisz jedno s\u0142owo zgodne z rzeczywisto\u015bci\u0105.<\/p>\n\n\n\n Marek Grabowski<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Kiedy zm\u0119czenie jest tak g\u0142\u0119bokie, \u017ce przesta\u0142a\u015b je czu\u0107 Jest co\u015b niepokoj\u0105cego w s\u0142owie \u201enormalnie”. Pytasz kole\u017cank\u0119, jak si\u0119 czuje, a ona m\u00f3wi \u201enormalnie”. Pytasz siebie \u2013 i te\u017c s\u0142yszysz to samo. Normalnie. Jako\u015b. Przecie\u017c \u017cyj\u0119, nie le\u017c\u0119 w \u0142\u00f3\u017cku, dzieci nakarmione, maile odpisane. Normalnie. Ale czy normalnie to naprawd\u0119 dobrze? Chc\u0119 powiedzie\u0107 co\u015b, co […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_kadence_starter_templates_imported_post":false,"footnotes":""},"categories":[90,49,32],"tags":[78,85,83,79,87,89,86,81,82,80,88,84],"class_list":["post-979","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-zmeczenie","category-granice","category-reakcja-ciala","tag-chroniczne-zmeczenie-objawy","tag-ciagle-zmeczenie-bez-powodu","tag-emocjonalnego","tag-jak-rozpoznac-chroniczne-wyczerpanie","tag-jak-sobie-poradzic-z-wypaleniem","tag-kiedy-zmeczenie-jest-za-duze","tag-nie-czuje-zmeczenia-mimo-wyczerpania","tag-przemeczenie-a-depresja-roznice","tag-syndrom-wypalenia","tag-ukryte-zmeczenie-psychiczne","tag-zmeczenie-a-kortyzol-uklad-nerwowy","tag-zmeczenie-emocjonalne-kobiety"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/marekgrabowski.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/979","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/marekgrabowski.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/marekgrabowski.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/marekgrabowski.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/marekgrabowski.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=979"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/marekgrabowski.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/979\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":980,"href":"https:\/\/marekgrabowski.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/979\/revisions\/980"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/marekgrabowski.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=979"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/marekgrabowski.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=979"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/marekgrabowski.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=979"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}Jak rozpozna\u0107 to, czego ju\u017c nie czu\u0107<\/h2>\n\n\n\n
Jeden ma\u0142y ruch. Tylko tyle.<\/h2>\n\n\n\n