Czasem masz w sobie takie napi\u0119cie, kt\u00f3rego nie da si\u0119 wyt\u0142umaczy\u0107 niewyspaniem ani za du\u017c\u0105 kaw\u0105. Siedzisz, rozmawiasz, zwyczajnie funkcjonujesz \u2014 a w \u015brodku co\u015b Ci\u0119 \u015bciska. Jakby kto\u015b za\u0142o\u017cy\u0142 Ci gorset i zacisn\u0105\u0142 go o jeden haczyk za mocno. Nie boli nie do wytrzymania. Ale oddycha si\u0119… trudno i co\u015b Ci\u0119 uwiera.<\/p>\n\n\n\n
To wstyd. I niemal zawsze wiesz o tym ostatnia.<\/p>\n\n\n\n
Bo wstyd jest sprytny. Nie m\u00f3wi o sobie wprost. Zamiast powiedzie\u0107 czuj\u0119 wstyd<\/em>, podsuwa inne s\u0142owa: jestem niewystarczaj\u0105ca, jestem za g\u0142o\u015bna, za cicha, za du\u017co, za ma\u0142o, znowu si\u0119 wyg\u0142upi\u0142am, co oni o mnie pomy\u015bl\u0105, nie powinnam by\u0142a tego m\u00f3wi\u0107, to by\u0142o g\u0142upie i niepotrzebne<\/em>. Przebrany za samokrytyk\u0119, za perfekcjonizm, za strach przed ocen\u0105 \u2014 chodzi po Tobie ca\u0142ymi dniami, a Ty my\u015blisz, \u017ce to tylko Tw\u00f3j charakter.<\/p>\n\n\n\n Nie rodzisz si\u0119 ze wstydem. Rodzisz si\u0119 z g\u0142odem, b\u00f3lem i mi\u0142o\u015bci\u0105 \u2014 to s\u0105 uczucia pierwotne, biologiczne, niemal zwierz\u0119ce. Wstyd przychodzi p\u00f3\u017aniej. Przynosz\u0105 go ludzie. Nauczono Ci\u0119 go\u2026<\/p>\n\n\n\n Kto\u015b patrzy\u0142 na Ciebie z dezaprobat\u0105 i nie powiedzia\u0142 nic. Kto\u015b powiedzia\u0142 co\u015b i patrzy\u0142, jak reagujesz. Kto\u015b \u015bmia\u0142 si\u0119 \u2014 mo\u017ce nie z\u0142o\u015bliwie, mo\u017ce nawet nie o Tobie \u2014 ale w tamtej chwili mia\u0142a\u015b cztery, osiem, jedena\u015bcie lat i Tw\u00f3j uk\u0142ad nerwowy zapami\u0119ta\u0142: w takich momentach jest niebezpiecznie. Lepiej si\u0119 schowa\u0107.<\/em><\/p>\n\n\n\n I schowa\u0142a\u015b si\u0119. Bardzo m\u0105drze \u2014 jak na swoje \u00f3wczesne mo\u017cliwo\u015bci. Schowanie dzia\u0142a\u0142o. Chroni\u0142o. Redukowa\u0142o b\u00f3l.<\/p>\n\n\n\n Problem w tym, \u017ce ten mechanizm dzia\u0142a w Tobie dalej, nawet gdy masz trzydzie\u015bci pi\u0119\u0107, czterdzie\u015bci i wi\u0119cej lat, w\u0142asne mieszkanie i \u017cadnego dzieci\u0119cego oprawcy w pobli\u017cu. Uk\u0142ad nerwowy nie pyta, czy zagro\u017cenie jest realne. Rozpoznaje znajom\u0105 nut\u0119 \u2014 kto\u015b mo\u017ce mnie oceni\u0107<\/em> \u2014 i natychmiast nak\u0142ada gorset.<\/p>\n\n\n\n Jest jedna rzecz, na kt\u00f3rej wstyd \u017ceruje jak na po\u017cywce. To samotno\u015b\u0107 tylko z nim.<\/p>\n\n\n\n Wstyd \u017cyje i ro\u015bnie w ukryciu, w ciemno\u015bci, w ciszy, w prze\u017cuwaniu w g\u0142owie o trzeciej w nocy. Im bardziej go chowasz g\u0142\u0119boko, tym bardziej on Ci\u0119 dopada. Zaczyna si\u0119 od nie powinnam by\u0142a tego powiedzie\u0107 na zebraniu<\/em>, a ko\u0144czy na w og\u00f3le jestem do niczego<\/em>. W \u015brodku nocy te dwie rzeczy wydaj\u0105 si\u0119 logicznie po\u0142\u0105czone i dla Ciebie druga wynika z pierwszej. Nie s\u0105 i nie wynika!<\/p>\n\n\n\n Wstyd karmisz te\u017c por\u00f3wnywaniem siebie do innych. Patrzysz, jak inni radz\u0105 sobie z lekko\u015bci\u0105, kt\u00f3rej Ty nie masz, i interpretujesz to jako dow\u00f3d, \u017ce z Tob\u0105 jest co\u015b nie tak, \u017ce jeste\u015b gorsza. Rzadko przychodzi Ci do g\u0142owy, \u017ce oni te\u017c maj\u0105 jaki\u015b taki gorset. Tylko \u017ce po prostu go nie pokazuj\u0105.<\/p>\n\n\n\n I jeszcze jedno: wstyd karmisz nieuznawaniem go. Kiedy czujesz co\u015b, co mog\u0142oby by\u0107 wstydem, zwykle zaciskasz z\u0119by i jedziesz dalej. Albo wchodzisz w tryb bycia mi\u0142\u0105<\/em> \u2014 \u017ceby jako\u015b skompensowa\u0107, odpracowa\u0107, udowodni\u0107, \u017ce jeste\u015b jednak okej. A cia\u0142o pami\u0119ta. Somatyzuje. Odk\u0142ada to napi\u0119cie w barkach, w szcz\u0119ce, w \u017co\u0142\u0105dku, kt\u00f3ry rano protestuje bez wyra\u017anego powodu.<\/p>\n\n\n\n Wstyd nie jest tylko nieprzyjemnym uczuciem. On dezorganizuje \u017cycie.<\/p>\n\n\n\n Sprawia, \u017ce milczysz, kiedy masz co\u015b wa\u017cnego do powiedzenia \u2014 bo po co ryzykowa\u0107, \u017ce kto\u015b uzna to za g\u0142upie. Sprawia, \u017ce zgadzasz si\u0119, kiedy wola\u0142aby\u015b nie \u2014 bo sprzeciw m\u00f3g\u0142by wywo\u0142a\u0107 niezadowolenie, a niezadowolenie kogo\u015b wa\u017cnego to za du\u017ce ryzyko. Sprawia, \u017ce ko\u0144czysz wiecz\u00f3r z pytaniem czy zrobi\u0142am dobrze?<\/em> zamiast z pytaniem co ja tak naprawd\u0119 czuj\u0119?<\/em><\/p>\n\n\n\n Wstyd uczy Ci\u0119, \u017ce to, jak Ci\u0119 widz\u0105 inni, jest wa\u017cniejsze ni\u017c to, jak Ty widzisz siebie. I w pewnym momencie przestajesz wiedzie\u0107, co tak naprawd\u0119 chcesz, bo ca\u0142\u0105 swoj\u0105 uwag\u0119 wk\u0142adasz w zarz\u0105dzanie cudzymi reakcjami.<\/p>\n\n\n\n To jest bardzo powszechne. M\u00f3wi\u0119 Ci o tym, bo z jednej strony sam odczuwam te emocje, z drugiej \u2014 wiem, \u017ce kiedy co\u015b jest bardzo powszechne, to \u0142atwo pomy\u015ble\u0107, \u017ce skoro tak ma wi\u0119kszo\u015b\u0107 \u2014 to chyba tak musi by\u0107. Nie musi.<\/p>\n\n\n\n S\u0142uchaj, nie jestem za upraszczaniem. G\u0142\u0119boki wstyd, ten zakorzeniony od dzieci\u0144stwa, cz\u0119sto naprawd\u0119 potrzebuje przestrzeni, mo\u017ce i terapii. Nie b\u0119d\u0119 Ci tu sprzedawa\u0107 skr\u00f3tu, kt\u00f3rego nie ma, ani kitu, \u017ce da si\u0119 go pozby\u0107 szybko, \u0142atwo i bezbole\u015bnie. Nie da si\u0119!<\/p>\n\n\n\n Ale jest kilka rzeczy, kt\u00f3re naprawd\u0119 robi\u0105 r\u00f3\u017cnic\u0119 \u2014 i nie wymagaj\u0105 ani gabinetu, ani wyznawania komukolwiek.<\/p>\n\n\n\n Pierwsza: nazwij go cicho, tylko dla siebie.<\/strong> Nie musisz o nim m\u00f3wi\u0107 g\u0142o\u015bno, nie musisz go nikomu t\u0142umaczy\u0107. Wystarczy, \u017ce kiedy poczujesz ten gorset \u2014 zatrzymasz si\u0119 na chwil\u0119 i powiesz w my\u015blach: to jest wstyd. Mam teraz wstyd.<\/em> Nazwanie uczucia nie likwiduje go od razu. Ale zmniejsza jego w\u0142adz\u0119. Przesuwasz go z kategorii ja jestem taka<\/em> do kategorii czuj\u0119 teraz co\u015b<\/em>.<\/p>\n\n\n\n Druga: odr\u00f3\u017cnij, co zrobi\u0142a\u015b, od tego, kim jeste\u015b.<\/strong> To jest subtelne, ale kluczowe. Powiedzia\u0142am co\u015b niezbyt m\u0105drego na tym spotkaniu<\/em> \u2014 to fakt, zdarzenie, co\u015b, co min\u0119\u0142o. Jestem g\u0142upia i zawsze co\u015b schrzani\u0119 <\/em>\u2014 to narracja, kt\u00f3r\u0105 wstyd do tego faktu dokleja. Pierwsze zdanie jest informacj\u0105. Drugie jest wyrokiem. I tylko jedno z nich jest prawdziwe.<\/p>\n\n\n\n Trzecia: wr\u00f3\u0107 do cia\u0142a, nie do g\u0142owy.<\/strong> Kiedy wstyd si\u0119 odpala, g\u0142owa dostaje mandat do przes\u0142ucha\u0144: co powiedzia\u0142am, jak wygl\u0105da\u0142am, co oni pomy\u015bleli, co teraz zrobi\u0119. Mo\u017cesz t\u0119 p\u0119tl\u0119 przerwa\u0107, wchodz\u0105c do cia\u0142a. Dos\u0142ownie: poczuj, gdzie siedzisz, jak dotyka Ci\u0119 krzes\u0142o. Poczuj d\u0142onie. Zr\u00f3b trzy wolne wydechy \u2014 d\u0142u\u017csze ni\u017c wdechy. To nie jest magia. To przestawienie prze\u0142\u0105cznika z trybu oceniania<\/em> na tryb bycia tu<\/em>.<\/p>\n\n\n\n Wstyd jest jedn\u0105 z najci\u0119\u017cszych emocji, jakie nosimy. Mi\u0119dzy innymi dlatego, \u017ce nie m\u00f3wi si\u0119 o nim tak cz\u0119sto jak o l\u0119ku czy smutku. Jest jak ubogi krewny, kt\u00f3rego nikt nie zaprasza na obiad, ale kt\u00f3ry wszak jest rodzin\u0105.<\/p>\n\n\n\n Nie da si\u0119 go wyrzuci\u0107 z siebie jednym \u0107wiczeniem ani jedn\u0105 lektur\u0105. Ale mo\u017cesz przesta\u0107 go karmi\u0107. I mo\u017cesz zacz\u0105\u0107 od dzisiaj \u2014 od chwili, kiedy nast\u0119pnym razem poczujesz, \u017ce co\u015b Ci\u0119 \u015bciska od \u015brodka i ka\u017ce si\u0119 chowa\u0107.<\/p>\n\n\n\n Zamiast si\u0119 chowa\u0107 \u2014 zatrzymaj si\u0119. Jedna sekunda. I zapytaj: co ja teraz czuj\u0119?<\/em><\/p>\n\n\n\n To wystarczy na pocz\u0105tek. Naprawd\u0119.<\/p>\n\n\n\n Marek Grabowski<\/em><\/p>\n\n\n\n <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Czasem masz w sobie takie napi\u0119cie, kt\u00f3rego nie da si\u0119 wyt\u0142umaczy\u0107 niewyspaniem ani za du\u017c\u0105 kaw\u0105. Siedzisz, rozmawiasz, zwyczajnie funkcjonujesz \u2014 a w \u015brodku co\u015b Ci\u0119 \u015bciska. Jakby kto\u015b za\u0142o\u017cy\u0142 Ci gorset i zacisn\u0105\u0142 go o jeden haczyk za mocno. Nie boli nie do wytrzymania. Ale oddycha si\u0119… trudno i co\u015b Ci\u0119 uwiera. To wstyd. […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_kadence_starter_templates_imported_post":false,"footnotes":""},"categories":[31,32,91],"tags":[96,97,101,92,95,98,93,99,94,102,100],"class_list":["post-982","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-emocje","category-reakcja-ciala","category-wstyd","tag-czemu-ciagle-czuje-wstyd","tag-dlaczego-wstyd-powoduje-napiecie","tag-jak-oswoic-trudne-emocje","tag-jak-pozbyc-sie-wstydu-emocjonalnego","tag-jak-przestac-sie-wstydzic-siebie","tag-jak-radzic-sobie-ze-wstydem-bez-terapii","tag-skad-bierze-sie-wstyd-emocjonalny","tag-wstyd-a-niska-samoocena","tag-wstyd-a-perfekcjonizm","tag-wstyd-emocjonalny-co-to-jest","tag-wstyd-jako-emocja"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/marekgrabowski.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/982","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/marekgrabowski.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/marekgrabowski.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/marekgrabowski.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/marekgrabowski.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=982"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/marekgrabowski.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/982\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":983,"href":"https:\/\/marekgrabowski.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/982\/revisions\/983"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/marekgrabowski.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=982"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/marekgrabowski.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=982"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/marekgrabowski.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=982"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}Sk\u0105d on si\u0119 w\u0142a\u015bciwie bierze?<\/h2>\n\n\n\n
Co daje wstydowi si\u0142\u0119<\/h2>\n\n\n\n
Trzy rzeczy, kt\u00f3re wstyd robi z Twoim \u017cyciem<\/h2>\n\n\n\n
Jak go rozlu\u017ani\u0107 \u2014 bez terapeutycznego maratonu i wyzna\u0144 na g\u0142os<\/h2>\n\n\n\n